.

Krótka historia pocztówki sądeckiej

| 23 lutego 2015

Pocztówka17

Pocztówki, inaczej zwane kartkami pocztowymi powoli odchodzą do lamusa. W dzisiejszych czasach, nowe technologie zmieniły i zdominowały dotychczasowe formy kontaktu. Tylko nasi dziadkowie, pamiętają i doceniają „magię” tradycyjnych kartek pocztowych. Niestety my, młode pokolenie powoli uśmiercamy tę tradycje, zastępując ją szybkimi formami kontaktu za pomocą SMSów, MMSów i e-maili.

Mimo, że rytuał wysyłania pocztówek powoli zamiera, warto znać kilka szczegółów na ich temat, dlatego w niniejszym, krótkim artykule chcielibyśmy przybliżyć Wam historię pocztówki sądeckiej.

Pocztówka12

Pod koniec XIX wieku widokówki zyskały olbrzymią popularność. Ich fenomen związany był ze zmianami w ówczesnym świecie. Rozwój przemysłu i komunikacji oraz przeobrażenia struktury społecznej i obyczajowości spowodowały m. in. rozbicie tradycyjnego modelu rodziny w wyniku migracji zarobkowych. Znaczenie miał również rozwój nowoczesnej turystyki. Ważnym elementem było odkrycie przez mieszkańców dużych miast peryferyjnych dzielnic czy przedmieść, o charakterze rekreacyjno- rozrywkowym, gdzie można było odpocząć od wielkomiejskiego ścisku, zgiełku i zanieczyszczenia spowodowanego gwałtownym rozwoju przemysłu fabrycznego. Widoki z takich miejsc stanowiły spory procent wydawanych ówcześnie kartek. Pocztówka jako wygodny, tani i atrakcyjny środek korespondencji pod koniec XIX wieku stała się produktem masowym. Okres od końca XIX wieku do zakończenia pierwszej wojny światowej nazywany jest jej złotym okresem. Widokówka pełniła wtedy funkcje nie tylko użytkowe, była także obiektem pasji kolekcjonerskiej sporej części społeczeństwa. Na całym świecie organizowano wystawy, wydawano specjalistyczne pisma i zrzeszano się w klubach kolekcjonerskich. Gromadzenie pocztówek nazywano sportem kartkowym, a kolekcjonerami stawały się nawet osoby z najwyższych sfer społecznych z głową Kościoła, papieżem Piusem X na czele oraz władcami państw.

Pocztówka4

Krajem, który od początku przodował w liczbie i rodzajach wydawanych kartek były Niemcy. Nawet w małych wsiach działał często edytor, który wydawał lokalne pocztówki. W dużych miastach takich jak Wrocław czy Lipsk liczba wydawanych motywów dochodziła do dziesiątek tysięcy, a przecież obok pocztówek topograficznych ukazywały się pocztówki okazjonalne, dotyczące większości dziedzin ludzkiej aktywności. Dzięki temu do naszych czasów, mimo zawirowań dziejowych, zachowało się bardzo dużo pocztówek, które w ostatniej dekadzie stały się znowu przedmiotem pasji kolekcjonerskiej.

Pocztówka7

Określenie pocztówka sądecka, po raz pierwszy pojawiło się w latach 90. XIX wieku. Najbardziej popularnymi widokami na kartkach pocztowych były sądecki Ratusz, ulica Jagiellońska, most na Dunajcu, ale również życie codzienne mieszańców miasta. Do roku 1905 pocztówki funkcjonowały, jako tzw. pocztówki długo adresowe inaczej określane jako gruss. W porównaniu do tych znanych z dzisiaj, nie różniły się aż tak bardzo. Jedną stronę, oczywiście zdobił obrazek, zdjęcie lub grafika, natomiast na odwrocie nie było podziału na dane adresowe i w wielkim uproszczeni „opis”, jak ma to miejsce współcześnie. Pocztówki długo adresowa charakteryzowały się tym, że w polu tekstowym było miejsce tylko na dane adresata, co oznacza, że korespondencja umieszczana była na stronie z widokiem. W tym miejscu warto dodać, że również do roku 1905 na poczcie stosowano dwa stemple, nadawczy i odbiorczy. Dzięki zastosowaniu dwóch stempli, kartki szybciej docierały do odbiorców.

Pocztówka długo adresowa - gruss

Było kilka technik wykonywania pocztówek. Na przełomie XIX i XX w. kartki pocztowe wykonywano techniką litografii, nieco później technikę zmieniono na światłodruk.

W Nowym Sączu mieliśmy kilku wspaniałych autorów i wydawców pocztówek. Najbardziej znana postać, to Rafał Kanner, w środowisku deltiologów (kolekcjonerów pocztówek), uchodzący za mistrza sztafażu. Drukarnia Kannera powstała jeszcze w XIX w. i czynnie działała do końca lat 30. XX w., mimo jego śmierci w 1908 roku – była to najstarsza żydowska drukarnia w mieście.

Dodajmy jeszcze, że na przełomie XIX i XX w. pocztówki wydawali m.in: skład papieru i materyałów E. Koelloner, S. Landaua oraz J. Godłowski.

Pocztówka2

Sądeckie pocztówki, to nie tylko Kanner, ale również kilku innych wydawców. W okresie międzywojennym, najwięcej pocztówek z Nowego Sącza wydawali Habela, Pennar Stanisław, fotograf Dworzak oraz Honecki – prezes nowosądeckiej kongregacji kupieckiej w tamtych latach.

Zastanawiacie się zapewne dlaczego piszemy akurat o sądeckich pocztówkach? Odpowiedź jest prosta. Zależy nam na tym, aby młode pokolenie zobaczyło jak wyglądał Nowy Sącz na przełomie XIX i XX wieku. Niestety, współcześni dziadkowie im o tym nie opowiedzą, a obecne widoki, tych samych miejsc znacząco się różnią, od tych sprzed 70. czy 100. lat.

Pocztówka11

Niestety, nie mieliśmy możliwości zamieszczenia wszystkich posiadanych reprintów w tym artykule, bo jest ich blisko 60, wszystkie można zobaczyć i zakupić w siedzibie Centrum Informacji Turystycznej w Nowym Sączu, przy ulicy Szwedzkiej 2. Dodajmy, że najstarsza kartka pochodzi z około 1898 roku, prócz niej jest jeszcze kilka z końca XIX wieku, czyli numer 5, 6, 19, 20 oraz 37. Reszta to już XX wiek, do lat 30stych. Za niewielką kwotę można mieć „kawałek” historii miasta w swoich rękach, szczególnie polecamy niepowtarzalną, składaną – „panoramiczną” pocztówkę z Ratuszem i nowosądeckim rynkiem w roli głównej, która datowana jest na rok 1906.

Reprinty, które pojawiły się w tym artykule pochodzą z kolekcji nowosądeczanina – Krzysztofa Hołysta i są tylko niewielką częścią jego zbiorów, w których znajdują się również pocztówki patriotyczne, okolicznościowe, ale również Bożonarodzeniowe i Wielkanocne. Dwa ostatnie rodzaje, dostępne w sprzedaży są na około miesiąc przed poszczególnymi świętami.

Jeżeli jakiś reprint zainteresował Cię szczególnie, to zapraszamy do obejrzenia go „na żywo” w Informacji Turystycznej w Nowym Sączu. Szczegóły dojazdu: http://ziemiasadecka.com/tu-jestesmy/

Tags: , , , , , , , , , , , ,

Category: Ciekawostki

Comments are closed.

Skip to content Click to listen highlighted text!